Istrazhuvanjata na Belgiecot otkrivaat deka mrezhata na Bojkovski so godini vekje kreira lazhni i bombastichni sodrzhini na internet koi zapochnale so storii za motori i goli gradi, no toa ne im noselo dovolno pari, objasnuva Shenk. Pa, taka, nabrgu, Bojkovski i negovite sorabotnici se svrtele kon storii protiv muslimanite i razni teorii na zagovor, za pedofilija i, se razbira, vo polza na Donald Tramp. So edna lazhna vest zarabotuvale okolu sto evra dnevno.
Belgiskiot „lovec na lazhni vesti”, Marten Shenk, uspeal da razotkrie mrezha na makedonski gragjani koi shirat lazhni vesti, i ne stanuva zbor za tinejdzeri od Veles, javuva dopisnichkata na MIA vo Brisel.
Marten Shenk i vebsajtot „Nieuwscheckers.nl” so meseci vekje tragaat po makedonskite mrezhi na lazhni vesti koi se „proslavija” za vreme na pretsedatelskata kampanja vo SAD.
Svetskite mediumi togash bea preplaveni so storii za makedonski tinejdzeri od Veles koi pishuvale lazhni vesti fokusirani na napadi vrz kandidatkata Hilari Klinton i Demokratskata Partija. No, nikogash ne se otkri koj, dali i na koj nachin stoi zad niv.
No, spored Shenk, veleshkata linija ne e voopshto vo centarot na ovaa mrezha.
Spored negovite istrazhuvanja, koi deneska se na prvite stranici na site belgiski mediumi, centralna figura na ovoj biznis e pripadnik na ARM, Slagjan „Cago” Bojkovski od Kumanovo. Bojkovski tvrdi deka ne e povekje vraboten vo Armijata, no Shenk ne uspeal toa da go potvrdi i sè ushte veli deka ima somnezh.
Istrazhuvanjata na Belgiecot otkrivaat deka mrezhata na Bojkovski so godini vekje kreira lazhni i bombastichni sodrzhini na internet koi zapochnale so storii za motori i goli gradi, no toa ne im noselo dovolno pari, objasnuva Shenk. Pa, taka, nabrgu, Bojkovski i negovite sorabotnici se svrtele kon storii protiv muslimanite i razni teorii na zagovor, za pedofilija i, se razbira, vo polza na Donald Tramp. So edna lazhna vest zarabotuvale okolu 100 evra dnevno.
Shenk razrabotil softver narechen „Trendolizer”, preku koj mozhe da sledi koi storii na internet stanuvaat viralni. Ako utvrdi deka storijata e lazhna vest, toj preminuva na proverka na fakti na negoviot vebsajt „Leadstories”. Blagodarenie na softverot Shenk potoa razgleduva od koj server se objaveni vestite i najchesto uspeva da otkrie chii se serverite. Taka toj lani razotkril mrezha na lazhni vesti od Gana.
Makedonskata mrezha bila i semeen biznis. So Bojkovski rabotela i negovata sopruga, Natasha, chija slika mozhe da se najde na lazhni profili na Tviter kako onoj na nekoja „Moly Anderson” kako shto pokazhuvaat print-skrinovite na Shenk. Preku negoviot softver, Belgiecot uspeal da najde desetici profili koi gi spodeluvale istite lazhni vesti na internet vo isto vreme. Iminjata na lazhnite profili se najchesto amerikanski iminja kako Dzesika, Ema, Moli, Dzoni i povekjeto od niv se sega vekje suspendirani. Suspendirani se i vebsajtovite na koi se objavuvale lazhnite vesti, kako tapainfo.kom ili tvrtinfo.kom. Fotografiite upotrebeni na profilite bile najchesto od balkanski dzvezdi kako Stanija Dobroevikj ili Viktorija Loba.
Slagjan Bojkovski na Tviter go koristel svojot prekar „Cago”, so lokacija vo Chikago, i objavuval „miks na lazhni i avtentichni vesti” objasnuva Shenk. Ovoj nalog vo megjuvreme e suspendiran od Tviter.
So Bojkovski sorabotuvale i negovi prijateli od Kumanovo kako Toni i Mirjana Risteski, koi imale vebsajt narechen unisharenews.com, registriran pod imeto na Toni i chii linkovi se objavuvale na Fejsbuk stranici vo poddrshka na Donald Tramp. Drug sorabotnik na Bojkovski, spored istrazhuvanjeto, bil Viktor Kolevski, na chij nalog na Linkedin stoi deka e policiski inspektor. Shenk stapil vo kontakt so kumanovecot, koj mu rekol deka povekje ne raboti za policijata.
Posleden pat e objavena lazhna storija na 3 januari 2019 od strana na Jony Smith, „poznat dubler na Slagjan Bojkovski”, pishuva Shenk. Smit postiral storija od vebsajtot ludinfo24.com vo Fejsbuk grupata „Judge Jeanine Pirro Fans” koja broi 53 iljadi poddrzhuvachi. Edna minuta podocna, Ema Brown, go postira istiot link vo grupata Deplorables for Trump i slednatta minuta Lisa Sanders isto taka go objavuva vo druga grupa, bliska do avstraliska nacionalistichka politicharka, Polin Henson. Ema Braun i Lisa Sanders se isto taka nalozi koi mu pripagjaat na Bojkovski, tvrdi Shenk. Ema ima slika od pejachkata Aleksandra Prijovikj, a Lisa ja koristi Loba na svojata profilna.
Shenk istaknuva deka najgolem del od ovoj biznis e prefrlen na Tviter, bidejkji merkite na Fejsbuk za suspenzija na lazhni profili dava rezultati.
Shenk uspeal, megju drugoto, so svojot softver da razotkrie 450 lazhni zhenski Tviter nalozi koi se pojavile od noemvri 2018. Megju niv, nekoi 90 nosat ime Dzesika i uspeale da soberat nad 33 iljadi sledachi na socijalnata mrezha. Tviter za sega suspendiral samo deset od ovie lazhni nalozi, veli Shenk.
Belgiecot go iskontaktiral Bojkovski pred da go objavi istrazhuvanjeto. Kumanovecot prvo negiral, no potoa rekol deka „site vo Makedonija sekako toa go pravat”.
… Edna buzz feeds statija kon krajot na 2018 godina se najde megju prvite deset najuspeshnite izmami na Fejsbuk: “Eden musliman kazha:Za nas mora nasekade da ima menija bez svinsko ili nie kje gi napushtime SAD! Kakov e vashiot stav?” Sto procentno lazhna vest, no sobra povekje od 630.000 komentari, reakcii i spodeluvanja.
Sega znaeme deka ovie operatori od 2016 godina navamu kreirale povekje od 70 sajtovi i generirale milioni komentari, spodeluvanja i reakcii na Fejsbuk i retviti na Tviter. Da bideme precizni 7.16 miliona!
Samo za sporedba, golemiot holandskai medium kako Telegraaf.nl dobiva vo edna godina povekje od dvojno respons (15.7 miliona) – no ima povekje od deset pati povekje tekstovi i golem profesionalen redakciski tim. Mrezhata Kumanovo, pak, se sostoi od ne povekje od nekolkumina amateri so skrateno rabotno vreme i okolu petnaeset spameri koi pomagaat vo distribucijata na Fejsbuk vo razlichni periodi. Se razbira, spasuva mnogu vreme i chovechki resursi ako samo gi ukradesh site poraki od drugi veb-sajtovi.
Bojkovski i Kolevski ne se edinstvenite makedonski liferanti na lazhni vesti so voeni vrski: vo fevruari 2018 godina otkrivme druga mrezha od sedum sajtovi, upravuvana od strana na oficerot Marjan Zlatanovski. Fejsbuk profilot na Zlatanovski ischezna kratko vreme po otkritijata, no vo megjuvreme se pojavi nov, sega napishan so kirilica na spisokot na prijateli na Kolevski.
Zlatanovski raboti so svojata sopruga Mare Krsteva. Faktot deka branite partnerite rabotat zaedno ne e sluchajno: vo Makedonija trgovijata so lazhni vesti e semeen biznis…
