Kako shto javnosta beshe prethodno zapoznaena preku mediumite za vreme na vikendot 10-11.02.2018g. vo regionot za Shar planina bea sprovedeni dve akcii/potragi za spasuvanje na zagubeni/ischeznati lica. Vo ovie sluchuvanja direktno involvirani bea dvajca francuski, dvajca kosovski i chetri makedonski drzhavjani.
Sakame da napomeneme deka Planinska spasitelna sluzhba (PSS) e del od privatnata kompanija “Vertikal Solutions” DOOEL Skopje. Istata vo momentov vekje shesta sezona raboti na obezbeduvanje na ski centararot Popova Shapka i nema nikakvi obvrski i zadolzhenija da dejstvuva von skijachkite tereni.Taka shto i vo dvete akcii koi se prevzemeni, na teren se raboteshe iskluchivo volonterski i na sopstven rizik. Se razbira so nesebichna poddrshka od strana na ski centarot i sluzhbite vo nego.
Ova e oficijalniot izveshtaj na PSS vo vrska so ovie nastani:
Sluchaj 1
sabota, 10.02.2018g. vo 15:30 ch.
PSS dobiva dojava od strana na policijata, pri policiska stanica “Popova Shapka” za dve ischeznati lica (francuski drzhavjani) vo regionot na Shar Planina. Nashiot tim vednash se upati vo lokalnata PS zaradi pribiranje na dopolnitelni informacii. Za zhal tie bea mnogu oskudni. Se shto dobivme beshe deka licata se zaminati utrinata, deka se stranci, deka nema nikakov kontakt so niv i deka ima nekakava dojava deka se naogjaat kaj nekakva karpa na koja pishuva B92 (za koja za zhal nikoj ne mozheshe da dade informacija kade i vo koj region se naogja).
Od strana na PSS vednash vednash beshe pobarano od policijata da podnese baranje do mobilnite operatori da pochnat so potraga po bilo kakov signal (preku lokalnite predavateli) na eden od telefonite na eden od ischeznatite, koj ni beshe ispraten od negov prijatel vo Kumanovo. Otkako policijata pochna da postapuva po nasheto baranje, od Francuskata ambasada vo Skopje pristigna nekakva fotografija od satelitska snimka na koja beshe uslikana edna pozicija (Podocna ovaa fotografija kje se pokazhe kako kluchna za pronaogjanjeto i srekjniot kraj na ischeznatite lica). Istata fotografija beshe vnimatelno razgledana od stana na nashiot tim, bea izvlecheni priblizhni koordinati i istite bea prefrleni vo GPS ured, po shto pod pretpostavka deka ova e lokacijata na zagubenite i deka istite se ostanati na ovaa lokacija (t.e. ne se vo dvizhenje) vednash se pristapi na mobilizacija na celiot tim i obezbeduvanje dopolnitelni sili za izvedba na vakva kompleksna akcija.
Na nasha srekja, na povikot vednash odgovorija chlenovite na privatnata kompanija “Eskimo Freeride” (privatna kompanija od R.Hrvatska koja se zanimava so transport na klienti na tereni za skijanje von patekite i istata poseduva nekolku ratraka) koi isto taka vekje imaa nekakva informacija i vo momentot na nasheto javuvanje vekje vrshea podgotovki za poagjanje. Od ovoj moment, zapochna koordinirana akcija megju nashite dve kompanii za pronaogjanje na ischeznatite francuski drzhavjani. Timot na PSS i ratracite na Eskimo frirajd, so nivniot personal, se upatija vo pravec na koordinatite koi gi imavme, a za toa vreme ratrak na ski centarot so stuchno lice i eden spasitel od PSS bea ostaveni na pochek kako rezervna varijanta, vo sluchaj neshto da se sluchi so prviot tim koj izleze na teren.
Potragata zapochna okolu 16:20 ch. Vo ekstremno teshki uslovi: gusta magla, silen vetar, nokj, i niski temparaturi. (uslovite se gledaat i na snimkite i fotografiite objaveni podolu). Vidlivosta beshe rechisi nula i po ovie uslovi duri i dvata iskusni tima imaa problem da se orientiraat duri i spored GPS uredi, osobeno zaradi teshkiot teren so ambisi i mnogu karpi.
Spored megjusebniot dogovor, i znaejkji deka terenot od koi se koordinatite e iskluchitelno tezhok za kompleten pristap, se napravi plan da se pristapi najblisku shto e mozhno do lokacijata, a od tamu da se prodolzhi so potraga pesh i so povikuvanje.
Ova beshe vo celost sprovedeno i po nekolku neuspeshni obidi poradi loshiot teren i slabata vidlivost, sepak uspeavme da najdeme bezbedna ruta i da se priblizhime najblisku shto e mozhno do unesrekjenite, po shto vednash gi slushnavme nivnite povici za pomosh i naskoro gi lociravme. Pronaogjanjeto beshe vo 18:00ch. Licata vednash bea zgrizheni, bea izvrsheni pregledi na nivnata sostojba od strana na PSS i beshe konstatirano deka i dvajcata, liceto B.G. na 21 godina i B.N. na 25 godini se vo dobra psihofizichka sostojba, po shto beshe otideno na mestoto kade licata probuvale da se zasolnat i bea utvrdeni slednite fakti:
Dvajcata drugari utrinata pristignale vo ski centarot Popova Shapka, videle nekakva aplikacija na interenet na koja postoela nekakva markacija i pokraj toa shto vremenskite uslovi bea katastrofalni, gi zanemarile osnovnite pravila za planinarenje i se upatile vo dlabochinata na planinata. Koja bila nivnata krajna cel, ne se znae bidejki i tie samite ne mozhea da dadat informacija okolu ova. Licata oblecheni vo slaba/nesoodvetna obleka (dukseri, tenki jakni, tenki rakavici i iznajmeni pantaloni) se zagubile vekje po polovina chas otkako zapochnale so turata.
Po povekje chasovno lutanje niz planinata, sfatile deka nema da mozhat samite da se izvlechat od tamu i deka kje mora da pobaraat pomosh, no za nivna nesrekja i dvata mobilni telefoni koi gi poseduvale vekje bile so prazni baterii poradi niskite temparaturi. Toa shto go napravile vo narednite nekolku minuti (pred da padne nokjta) i vo narednite dva chasa potoa so sigurnost gi spasilo od sigurna smrt vo tekot na nokjta.
Edniot od niv ja izvadil baterijata od mobilniot telefon i ja zagreval na preponata dodeka ne dobil 1% energija shto bilo dovolno da go otvorat GPS uredot, da ja uslikaat svojata pozicija i da ja ispratat taa fotografija so tekst kamen B92 na svoj prijatel vo Kumanovo. Vo ovoj moment i posledniot telefon zamrel. Za srekja nivniot prijatel vednash sfatil deka neshto ne e vo red i ja alarmiral francuskata ambasada vo Skopje, koja pak go prijavila sluchajot do policijata, a taa ja prosledi informacijata do nas.
Dvajcata drugari vo prodolzhenie na nekolku naredni chasovi povele ushte nekolku pametni postapki i donele odluki koi se od ogromno znachenje za uspehot na ovaa spasitelna akcija. Imeno istite reshile da ne ja menuvaat lokacijata po ni edna cena i da bidat aktivni po vremeto dodeka chekale za da ja odrzhat svojata telesna temparatura. Se zashtitile od direktnite naleti na vetrot pozadi karpata i pochnale da kopaat bivak vo snegot so cel da kolku-tolku se zashtitat.
Vo 19:00ch. licata B.G i B.N. Bea bezbedno transportirani vo hotelot “Arena” na Popova Shapka kade bea zgrizheni, zatopleni, dobija topol obrok i prestoj vo hotelot do sledniot den koga go napushtija ski centarot.
Na kraj na ovoj izveshtaj, jas Dario Miloshevikj (rakovoditel na PSS pri Vertikal Solutions) sakam da izrazam neizmerna blagodarnost do celata ekipa na Eskimo Freeride i chlenovite na PSS koi nesebichno i rizikuvajkji go sopstveniot zhivot odgovorija na ovoj ogromen predizvik, so cel da bidat spaseni dva mladi chovechki zhivoti, koi so sigurnost kje zgasnea vo tekot na nokjta dokolku ne postoeshe vakva navremena reakcija. Se razbira ogromna blagodarnost i do ski centarot Popova Shapka i ELEM-turs za tehnichkata pomosh i upornosta da se pomogne.
Sluchaj 2
nedela, 11.02.2018g. okolu 16:00 ch.
Po vreme na druga spasitelna akcija PSS dobiva izvestuvanje od lokalen planinski vodach Metodi Chilimanov za dve zagubeni lica (kosovski drzhavjani). Spasitel na PSS vospostavuva telefonski kontakt i dobiva informacija deka licata se na tri kilometri od seloto Brodec, spored informaciite dobieni od GPSot od nivniot telefon. Poradi bliskosta kon gorenavedenoto selo, istite se sovetuvani da se upatat kon nego i vo megjuvreme da izvestuvaat shto se sluchuva. Nekolku minuti podocna pochnuvaat da pristigaat informacii za ushte 4 zagubeni lica (skijachi i borderi) koi startuvale so skijanje od vrvot na zhicharata Cerepashina i koi isto taka ne znaat kade se naogjaat.
Po kratka istraga i ostvaren kontakt preku gorenavedeniot vodich vo planina, PSS doagja do informacii deka zagubenite se spoile vo edna grupa, spored novite GPS koordinati se naogjaat na markirana pateka visoko pomegju selata Brodec i Shipkovica i site se vo dobra psihofizichka sostojba, po shto se sovetuvani da prodolzhat da se dvizhat po istata markacija koja vodi nad selo Shipkovica i vo pravec na glavniot pat Tetovo – Popova Shapka, so cel da izlezat na istiot i od tamu da bidat prevzemeni. Po ova se gubi kontaktot so grupata i okolu 17:30 edno lice (lokalen zhitel) se upatuva so motorna sanka vo sprotivna nasoka po istata pateka so namera da gi presretne zagubenite, no ovoj obid ostanuva neuspeshen, po shto stanuva jasno deka ischeznatite ne se dvizhat po zacrtanata ruta.
Vo 18:00 PSS pochnuva da mobilizira dopolnitelni sili za podgotovka na akcija za zagubeni/ ischeznati lica. Povikani se: Celiot tim na PSS, lokalnite planinski vodachi, Iskusni planinari od PK Ljuboten-Tetovo, Pretstavnici na MVR, Protivpozharnata sluzhba od Tetovo i nekolku lica od upravata na hotel “Skardus”.
Po nalog na rakovoditelot na PSS site subjekti se povikani na koordinativen sostanok vo hotel “Slavija”- Popova Shapka, kade vo megjuvreme timot na PSS raboteshe na pribiranje na informacii neophodni za vakov vid na potraga.
Do momentot na pristiganje na site gore navedeni subjekti na koordinativniot sostanok, PSS vekje uspea povtorno da vospostavi kontakt so grupata, da gi obezbedi nivnite tochni koordinati i da gi sovetuva da ostanat na istata pozicija, se do pristiganjeto na spasitelnite ekipi. Istite ni potvrdija deka gi razbrale nashite upatstva i deka site se vo dobra sostojba. Vraboten od Protivpozharnata sluzhba koj e lokalen zhitel, po pregled na poslednite koordinati na karta, potvrdi deka tochno znae kade se naogja lokacijata. Vednash po ova beshe napraven kratok dogovor, ekipite izlegoa ne teren i se upatija kon mestoto na koe bea sheste zagubeni lica. Ekipite se upatija kon nastradanite okolu 19:00ch.
Policijata spored navodite na lokalniot zhitel so motorni sanki se upatija kon grupata, a chlenovite od ostanatite subjekti so privaten ratrak na hotel “Skardus” gi sledea so podgotven plan za spasuvanje i evakuacija. Po okolu polovina chas PSS dobi informacija deka policijata stignala do grupata zagubeni i deka site se vo dobra psihofizichka sostojba. Od tamu licata, so motorni sanki, na nekolku pati se prefrleni do ratrak na Eskimo Freeride, koj poradi gustata shuma nemal uslovi da dojde do izgubenite, no se naogja vo podobra pozicija vo odnos na zagrozenite od ratrakot na h.”Skardus”. Po ova grupata za spasuvanje se upati nazad kon ski centarot. Po pat za nazad ratrakot na Eskimo Freeride pretrpel oshtetuvanje, poradi koe istiot ne mozhel da stigne do lokacijata na drugiot. Celata grupa od rasipaniot ratrak peshki se upatile kon vtoriot ratrak, koj pak poradi gabaritot ne mozhel da stigne do prviot.
Za celo ova vreme se odrzhuva komunikacija megju grupata za spasuvanje i grupata so izgubenite, so cel da bezbedno pristignuvanje i eventualna pomosh. Otkako bezbedno pristigaat do vtoriot ratrak na Eskimo Freeride, site zaedno se upatuvaat kon ski centarot, kade grupata pristigna vo hotel Teteks okolu 21:00ch. Spored iskazite na izgubenite se raboti za tri razlichni grupi koi pochnale da skijaat od vrvot na zhicharata “Cerepashina”, pri shto vo uslovi na gusta magla nabrzo izgubile orientacija i sledejkji nekakva traga od skii (najverojatno od prviot skijach) se upatile vo nepoznat pravec. Podocna ovie tri grupi se spoile vo edna, koga vprochem i stanalo jasno deka istite se zagubeni. Istite alarmiraat na povekje mesta, kako shto e vekje opishano pogore vo ovoj tekst i otkako gi dobivaat upatstvata pochnuvaat da se dvizhat po markiranata pateka, kade po kratko vreme ja gubat markacijata, pa reshavaat da se vratat na pochetnata pozicija kade na krajot bea pronajdeni.
Golema blagodarnost do: planinarite od PK “Ljuboten”, planinski vodach Metodi Chilimanov, Maja Muhikj, Eskimo Freeride, hotel “Skardus”, Policiska stanica “Popova Shapka”, Protivpozharna brigada-Tetovo, i chlenovite na PSS.
Sluchaj 3
sabota-nedela, 10-11.02.2018g.
Vo vremeto dodeka se sluchuvaa ovie nastani, za zhal na Makedonija i se sluchi edna golema tragedija na planinata Kajmakchalan, kade vo slichna situacija zhivotot go zagubija nashite prijateli/planinari Kalina i Aleksandar. Spasitelnata sluzhba smetashe deka ovoj nemil nastan ima prioritet nad se drugo i od tie prichini reshivme ovoj izveshtaj da go ostavime da pocheka. PSS izrazuva dlaboko zhalenje za tragichniot nastan i sochuvstvo do semejstvata na zaginatite.
Nastanite na Shar Planina i nachinot na koj se ponesovme so niv, dokazhuvat deka vo Makedonija ima kapacitet i lugje koi se podgotveni da se spravuvaat so vakvi krizi (za razlika od kapacitetot na nekoi nashi institucii). Zhalno e shto i pokraj site nashi dolgogodishni napori, drzhavata se ushte ne najde za shodno da gi involvira vistinskite profesionalci (koi povekje nema da gi najdete nitu vo Federacijata na planinarski sportovi) i vo zemja vo koja 74% od teritorijata se planini konechno da dozvoli i da poddrzhi formiranje na profesionalna planinska spasitelna sluzhba.
Vo megjuvreme nekoi lugje zamaat plata za ovaa rabota, pritoa sedejkji vo svoite topli kancelarii bez nitu eden den obuka ili iskustvo na teren.
Za kraj sakam da prasham:
Zoshto procedurite koi bea prezemeni na Shar Planina ne bea prezemeni na Kajmakchalan i pokraj toa shto nastradanite imaa pametni telefoni i komunikacijata so niv traela vo prodolzhenie na najmalku 5 chasa? Jas, Dario Miloshevikj (so svoite neshto povekje od 700 intervencii vo makedonskite planini i ski centri) go znam odgovorot, no kje gi ostavam instituciite malku povekje da se pozanimavaat so ova i konechno (se nadevam) da sogledaat deka problemot pochnuva od katastrofalnata organizacija tokmu kaj niv, pa duri potoa nagore ili nadolu (koj kako shto miluva da gleda), a dokolku nekoj pobara moja/nasha pomosh stoime na raspolaganje vo sekoe vreme.
So pochit,
Rakovoditel na PSS:
Dario Miloshevikj
