„Eventualnata odluka na Apelaciskiot sud deka snimkite ne mozhat da bidat koristeni kako dokazen materijal, nema da vlijae na mojata rabota. Jas mozham da postapuvam po dopren glas i sekoj zbor vo tie ‘bombi’ kje bide predmet na analiza”, veli specijalnata obvinitelka Katica Janeva.
Sedime na lokacija po nejzin izbor. Dojdena e so obezbeduvanje, koe jas ne go zabelezhuvam. „Vo blizina e”, veli specijalnata obvinitelka Katica Janeva so intrigantna nasmevka.
Prviot vpechatok e deka sproti mene sedi neposredna i prijatna lichnost i deka ushte na pochetokot vo nejziniot rechnik dominira eden zbor – „tim”. Toj e prisuten vo sekoja rechenica: i koga zboruva za planovite, i koga se nadeva deka toj kje bide izbran vo kopmpleten sostav, i koga objasnuva spored koi kriteriumi go izbrala.
Ne ja kolebaat zabeleshkite vo javnosta za predlozhenata obvinitelka Lile Stefanova.
„Ja poznavam mnogu odamna, od struchni obuki. Vo Radovish ne beshe ekipirano obvinitelstvoto i togash taa sama na sebe beshe i shef, i zapisnichar, i daktilograf. Jas vo toa vreme bev shef na obvinitelstvoto vo Gevgelija. I moite uslovi ne bea zadovolitelni, no sepak bea podobri od nejzinite. Otsekogash mi se dopagjala nejzinata profesionalnost i iskustvo, i kako osnoven obvinitel, i vo Obvinitelstvoto za organiziran kriminal. Sledejkji ja nejzinata rabota, smetav deka ima dovolno iskustvo koe kje ni pomogne vo obemnata zadacha shto stoi pred nas.”
Ja prodolzhuva bitkata za site obviniteli koi ne go pominaa filterot na Sovetot.
„Sovetot samo trebashe da utvrdi deka se raboti za javni obviniteli i da go potvrdi timot, a ne da odbira koj kje vleze vo nego. Vo zakonot pishuva deka timot go odbira specijalniot obvinitel, Sovetot go potvrduva, a na Vladata ѝ gi dostavuvam moite planovi na zapoznavanje i sproveduvanje.”
Ne sum se sretnala so Mijalkov
Vekje eden mesec raboti vo privremeni kancelarii vo Ministerstvoto za pravda i mu e blagodarna na ministerot shto ѝ ovozmozhil neprecheno da ja izvrshuva funkcijata.
„So strategiskiot plan e predvideno sekoj obvinitel da si go izbira svojot tim – dvajca struchni sorabotnici i dvajca istrazhiteli. Istoto vazhi i za mene. Vekje imam edna sorabotnichka od Ministerstvoto za pravda. Atanas Ginev od Kavadarci kje bide glaven istrazhitel i toj kje si go izbere svojot zamenik. Od MVR kje baram da potpisheme memorandum za sorabotka, za da mozhe da bide prezemen od tamu.”
Po 2 noemvri, kje pobara javnite obvinitelstva da ѝ dostavat statistichki podatoci za toa koi predmeti se vo rabota, vo koja faza se i za toa da ja izvestat vo rok od 8 dena.
„Potoa kje ja odredam dinamikata na prezemanje na predmetite koi se vo rabota. Se nadevam deka dotogash so osnovni uslovi kje se opremi sedishteto na obvinitelstvo, vo zgradata na Agencijata za audio i audiovizuelni mediumski uslugi, i kje pochneme so priem na predmeti i od strana na drugi podnositeli na krivichni prijavi. Go velam ova, zatoa shto vo mojata kancelarija doagjaat mnogu lugje i podnesuvaat prijavi, na koi nie treba da im dademe praven tek.”
Nekoi od niv se povrzani so zakonskiot delokrug na rabota, nekoi ne, no veli deka nema da odbie da gi primi, a potoa kje gi preprati vo soodvetnite institucii koi treba da postapuvaat po niv. Potvrduva deka se tochni informaciite oti odredeni lica se podgotveni da bidat sorabotnici na pravdata, t.n. zashtiteni svedoci, za sodrzhinite shto proizleguvaat od sledenjeto na komunikaciite.
„Da, tochno e, no vo ovoj moment ne mozham da zboruvam za toa, bidejkji prvo treba da gi primime site prijavi, predmeti, da vidime vo koja faza se, i koi sè lica bi sorabotuvale so pravdata.”
Od nejziniot izbor do denes, tvrdi deka nemala nikakvi pritisoci, intervencii, „prijatelski pozdravi” ili „sluchajni sredbi”, kako navodnata so Sasho Mijalkov, za koja pishuvaa mediumite.
„Nokjnoto izleguvanje ne e tipichno za mene. Koj me poznava kje go potvrdi toa. Mozhete da me najde vo 5 chasot nautro kako rabotam ili da me sretnete da peshacham, no nikogash nema da me vidite po polnokj vo ugostitelski objekti. Ne go poznavam Mijalkov i ne e tochno deka sum se sretnala so nego.”
Finansiskiot plan e realen
Nad nejzinata funkcija i institucija sega kako Damoklov mech visi mozhnata odluka na Ustavniot sud za vremena merka za zabrana za rabota ili za ponishtuvanje na zakonot.
„Jas kje ja pochituvam odlukata na Ustavniot sud. Kje gi pochituvam i odlukite na sudovite za site obvinenijata shto kje gi dostavam do niv. I se nadevam deka sekoj kje odgovara za svojata rabota i za svoite postapki. Isto kako shto jas sum podgovena da odgovaram za moite.”
Odbiva da ja komentira izjavata na drzhavniot javen obvinitel, Marko Zvrlevski, deka specijalnoto obvinitelstvo e paralelna i politichka institucija.
„Nema da ja komentiram nitu ovaa, nitu koja bilo izjava na gospodinot Marko Zvrlevski, nitu da kazham losh zbor protiv nego. Go pochituvam zakonot vrz chija osnova sum izbrana. Rabotata e mojata edinstvena cel i predizvik.”
Vo nenadejnoto aktueliziranje na problemot so nedostig na obvinitelski kadar i neisplakjanjeto na nadomestoci, ne gleda „front” nasochen kon nea i institucijata.
„Gi poddrzhuvam moite kolegi vo borbata da gi ostvarat svoite celi. Mozhebi doshol denot da se kazhe deka vo obvinitelstvoto ima problemi. Za toa podolgo vreme bevme svesni, no, ete, sega se iskoristil momentot. Ne go dozhivuvam toa kako atak vrz mene.”
No, ne se soglasuva so obvinuvanjata deka predlozhila megalomanski budzet. Za izrabotka na finansiskiot plan imala pomosh od kolegite vo regionot, vrz osnova na nivnite iskustva.
„Tie napadi bea bez osnova. Ova e realna finansiska proekcija. Ako Vladata ne go usvoi finansiskiot plan, jas nema da mozham da rabotam. Sprotivno na zakonot e ako odluchi da gi namali sredstvata. Ne e tochno deka eden milion evra kje zemat obvinitelite. Kolku za ilustracija, 100.000 evra chini samo zakupot na sedishteto za edna godina. Najgolemata stavka e za angazhiranje eksperti i za veshtachenja. Ima stavka i za obuka i edukacija. Ako nekoj od mojot tim treba da zamine na konferencija vo stranstvo, zarem treba da molime nekogo za parichni sredstva? Kakva e taa avtonomija ako nekoj drug treba da ni plakja avionski bilet? Kje raspisheme teneder za nabavka na oprema, isto taka i za kurirska sluzhba. Ova e povekje akciski plan otkolku finansiski. Vo pregovori sme so nekoi institucii koi se zanimavat so razni aspekti za bezbednosna zashtita. Za bezbednosta kje bide vkluchena i shestata uprava na MVR. Planiranite 30 lica za obezbeduvanje kje bidat prezemeni od tamu. Mozhebi kje bidat 20, a mozhebi i 50. Proekcijata e spored iskustven prosek, a kje se dvizhi vo zavisnost od potrebite. Zashtitnite merki se tajna, za koja kje znam jas i nekolku lugje.”
Navistina sama se predlozhiv
Za tajna se smetashe i podatokot chij predlog za obvinitel beshe Katica Janeva – na garantite na Dogovorot od 2 juni ili na nekoja partija? Rechisi nikoj ne veruva vo prikaznata deka sama se predlozhila za funkcijata, no taa kategorichno go tvrdi toa.
„Izgleda neverojatno, znam deka ne veruvaat, no vistinata e taa: sama se predlozhiv! Aktivno gi sledev pregovorite vo Przhino, vo chii ramki beshe predvideno formiranje na specijalno obvinitelstvo. Decata bea na odmor, koga se vratija gi konsultirav za idejata da se samopredlozham. Barav da go poglednat si-vito shto go podgotviv. Go isprativ preku poznajnici, koi mozhea da go dostavat do liderite na VMRO-DPMNE i na SDSM. Dobiv odgovor deka go dostavile. I tolku. Molk. Sè do ponedelnikot navecher (14 septemvri), koga okolu 20 chasot mi se javi nepoznato lice od nepoznat broj i mi reche deka sum vlezena vo najtesen izbor za funkcijata, so baranje ako sum vo Gevgelija, da dojdam vecherta vo Skopje. Dojdov i bev budna do 5 chasot. Vo 8 chasot me razbudi koleshka so SMS-chestitka za izborot, koj vekje bil objaven vo mediumite. Jas vo isto vreme so celata javnost ja primiv vesta za mojot izbor. Toa e vistinata.”
Sega koga taa epizoda e zavrshena, posvetena e na sledite fazi – obuka za golemi antikorupciski sluchai. OBSE, ambasadite na SAD i EU ispratile predlozi za ekspertska pomosh vo ovie oblasti. Idnata nedela treba da reshi kakov vid eksperti bi povikale za da pruzhat soodvetna pomosh.
Dosega gi slushnala site „bombi”. No, vo celiot ovoj intenziven period, del od vpechatocite izbledele.
„Sama gi trasiram site raboti. Ne mi e lesno. Da go kompletiram timot, da sednam na mojot stol i potoa kje gi slusham snimkite odnovo i mnogu vnimatelno.”
Vnimatelno kje gi slusham „bombite”
Sigurna e vo odgovorot na prashanjeto – kako mozhe da vlijae eventualnata odluka na Apelaciskiot sud deka snimkite ne mozhat da bidat koristeni kako dokazen materijal.
„Nikako. Jas mozham da postapuvam po dopren glas. Sekoj zbor vo tie ‘bombi’ kje bide predmet na analiza. Jas imam pravo da gonam, a sudot potoa neka odluchuva.”
Vo odnos na postapuvanjeto na sudovite ne saka da prognozira.
„Za 18 meseci mora se da se izanalizira i da se donese zakonska odluka. So ogled na rokovite ova e rabota na kratki pateki. No efektite treba da bidat dolgorochni. Drugo prashanje e dali toa nekomu kje mu se dopadne ili ne. Dokolku ima obvinenija, so prvite odluki kje go pochuvstvuvame i pulsot na sudovite. I kje gi koristime site instrumenti od zakonot – izzemanje, delegiranje… Sè e vo opcija. Jas mu kazhav na mojot tim: kje rabotime maksimalno i toa im e jasno. Isto kako shto im e jasno deka nema da bidat del od timot ako narushat koe bilo pravilo od kodeksot na javnite obviniteli – da se struchni, doverlivi, dostoinstveni vo svojata rabota. Ako slushnam deka nekoja informacija se vrti vo javnosta, a znam so kogo sum ja rabotela, toa lice kje ja najde vratata zatvorena. Nikoj ne e dojden na javen oglas. Doagjaat so prezemanje, ako ne odgovorat na zadachata – se vrakjaat.”
Onie koi ja poznavaat, ja opishuvaat kako beskompromisna i hrabra. Ja prashuvam – mozhe li vakvite ocenki da pochnat da se topat so tekot na vremeto i funkcijata?
„Poznavajkji se sebesi, tvrdam deka nema. Vo zhivotot sum imala mnogu predizvici koi se del od mojata biografija i ne sum potkleknala. Se nadevam deka i ovaa rabota kje ja zavrsham vo rokot koj mi e daden, na najsoodveten zakonski nachin.”
Prognozata deka prvite rezultati kje bidat vidlivi od megju dekemvri i mart ja temeli vrz zakonskite rokovi.
„Mora da se sfati deka nie imame nadlezhnost na cela teritorija na RM, pred site sudovi. Kje ima sekakvi predmeti vo toj period. I sekakvi odluki. I mozhebi kje se vkluchime vo nekoi postapki. Toa kje se znae po 2 noemvri. Zakonot nalaga rokovi.”
Nema da bide iznenadena od eventualni docnenja na isplatite, koi mozhe da ja otezhnat rabotata na obvinitelstvoto, no decidna e deka kje raboti so silno tempo i pokraj mozhnite opstrukcii. Tvrdi deka nema da pravi kompromisi ili da taktizira so odluki zaradi predizborniot period: „Toa nema da se sluchi”.
Svesna e deka vo javnosta postojat ogromni ochekuvanja od specijalnoto obvinitelstvo.
„Sè mi e jasno. Znam kade sum, kakvi se ochekuvanjata i shto me ochekuva. Vo mojata dosegashna rabota mi se nema vrateno obvinenie. Obvinitelstvoto od kade shto doagjam e oceneto kako najazhurno. Nemashe taktiziranje so predmeti i chuvanje vo fioka. Imavme zavedeno dnevna azhurnost. Isto i tamoshniot sud. Cvrsto stojam na zemja i znam shto se ochekuva od mene. Blagodaram na golemata poddrshka od gragjanite, od koi dobivam mnogu poraki i ohrabruvanja i se nadevam deka kje go opravdam mojot izbor. Tatko mi beshe sudija. I jas se educirav vo ovaa sfera. Niz moite veni teche pravosudna krv i zhelba da ja rabotam chesno vo ime na pravdata.”
(“Prizma”)
