Soborniot hram na sv. Jovan Krstitel vo drevnoto makedonsko svetilishte, Bigorskiot manastir, od neodamna e zbogaten so nova drvena celivalnica (rezban ikonostas) za ikonata na presveta Bogorodica. Naslovena e „Dostojno est” i izrabotena od strushkiot kopanichar Novica Stoleski.
Vo nea e postavena svetata ikona, koja vo manastirot pristigna pred sedum godini i znachitelno go zbogati hramot posveten na chesniot Pretecha. Igumenot na Bigorskiot manastir, arhimandrit Partenij, po negova ideja, togash go angazhira Stoleski da ja izraboti ovaa celivalna ikona. Vo tekot na rabotata toj ja sledeshe izrabotkata i mu davashe soveti na kopanicharot za dlabokata rezba priblizhno da go dostigne nivoto i da lichi na bigorskiot ikonostas, delo na kopanicharskata tajfa na Petre Filipov-Garkata.
– Stoleski pokazha i dokazha deka „Dostojno est” e identichna na glavniot ikonostas shto ja krasi manastirskata crkva na Bigorski. Toj uspeal do detali da go zapazi razmerot na dlabochinata, postavenosta na elementite, floralnata ornamentika, minijaturite i vnatreshnite spiralni nosachi na stolbovite. Razlikata e samo vo odnos na sodrzhinata na scenite. Na celivalnata ikona se prikazhani nastani i motivi od chudoto na Prechistata, povrzano so nejzinata sveta ikona, a na ikonostasot na crkvata se prikazhani sceni od Svetoto pismo na Stariot i Noviot zavet, od zhitijata na Majkata Bozhja, sv. Jovan Krstitel i drugi – veli otec Partenij.
Centralno mesto vo rezbata ima javuvanjeto na svetiot Arhangel Gavril, kako monah, koj na smireniot poslushnik na Gorata Atonska, pred ikonata na Bogorodica, go pee preubavoto angelsko pesnopenie „Dostojno e navistina da te ublazhuvame, Bogorodice…”. Toj e pretstaven kako so prst gi zapishuva zborovite na kamenata plocha. Naokolu nekolku angeli drzhat vo racete svitoci na koi na crkovnoslovenski jazik se napishani izvadoci od Akatistot i kanonot od sluzhbata za „Dostoino est”. Na stolbovite levo i desno se prikazhani sceni na samozhrtvata na pelikanot za svoite rozhbi, smrtno otrueni od zlobnata zmija (simbolika za Hristovata krstna zhrtva), i zhivonosniot istochnik.
Celivalnata ikona e izrabotena vo dlaboka rezba, visoka e nad 3,5 metri, a shiroka nad eden metar. So ubavinata i grandioznosta go privleche vnimanieto na posetitelite shto dojdoa vo manastirot za praznuvanjeto na Bozhikj.
Spored Stoleski, tezhinata na izrabotkata na likovite vo rezba, osobeno koga gi ima povekje na edna tabla, e taa shto nema mozhnost za popravki, vnimanieto mora da e celosno, a rabotenjeto krajno vnimatelno.
– Vo edna prigoda koga me poseti vo moeto atelje otecot Partenij mi reche: „Koga kje e gotova celivalnicata, samo pred nea kje sedam i kje se molam na presveta Bogorodica”. Toa mi davashe sila i mi beshe patokaz deka sum na vistinskiot pat. Blagodaram na negovoto trpenie i molitvi, kako i na gostoprimstvoto vo manastirot na monasite. Chesto prestojuvav tamu ovie sedum godini, a malata tabla so zhitieto na „Dostojno est” ja rabotev tamu kontinuirano chetiri meseci. Mi pomagaa moite sorabotnici i uchenici Daniel Kolevski i Blagoja Mahovski, koi paralelno go izuchuvaat ovoj zanaet – veli kopanicharot i dodava deka ikonostasot e rezultat na 30-godishna rabota i istrazhuvanje vo odnos na materijalot, negovata podgotovka, alatite, tajnite na zanaetot, na bogoslovieto i teologijata.
Upotrebeni se nad dva kubni metri orevovo drvo od ohridsko-strushkiot region. Najznachajnite soznanija za izrabotka i primena na alatot Stoleski gi dobil od tatko mu Metodija. Najgolem del od alatite e rachno izraboten.
– Tajnata na zanaetot, pak, gi opfakja specifikite na samata izrabotka: goleminata na elementite, dlabochinata na rezbata, arhitekturata, sodrzhinata. Toa se tajnite na mijachkata shkola, koj e edinstvena i tvorechka. Nejzinite koreni se na Sveta Gora, a celiot pravoslaven svet ja prepoznava ovaa shkola kako chudo na pravoslavnoto crkovno tvoreshtvo. Petre Garkata go izdignal ovoj ukrasen zanaet na nivo na crkovna umetnost. Toa mi beshe najgolem predizvik i na toj nachin e sozdadena i celivalnicata za ikonata „Dostojno est”. Pokraj ukrasot, taa ima i svoja didaktika, znachi poduchuva za zhitieto na ikonata i za nejzinoto znachenje. So samoto toa stanuva del od bogosluzhbata.
Stoleski vo momentov raboti na celivalnica od vakov tip za ikonata na sv. Georgij Pobedonosec vo Struga. Toa e najstarata ikona na Balkanot od sv. Georgij. Vo maj godinava kje se odbelezhat 750 godini od nejzinoto nastanuvanje, a dotogash celivalnicata treba da bide gotova. Potoa kje prodolzhi so rabota na celivalnicata za ikonata na sv. Jovan vo Bigorskiot manastir, koja treba bide gotova do 11 septemvri 2020 godina, koga Bigorskiot manastir kje go slavi golemiot jubilej, iljadagodishninata od postoenjeto.
(“Nova Makedonija”)
